De Socratische landdag van 2025 was al enkele weken voor aanvang uitverkocht met uiteindelijk 39 deelnemers en 11 workshopgevers. In twee kortere rondes van anderhalf uur in de ochtend en 1 langere ronde van tweeënhalf uur in de middag zijn er in totaal 11 workshops gegeven.
Hieronder blikken een aantal workshopgevers terug.
Terugblik workshop ‘Spelen met taal’
Een wijs mens vindt in elke omstandigheid het juiste midden. Dat is het midden tussen twee extremen, een ‘te groot’ en ‘te klein’. In lijn met deze leer van Aristoteles, ontwikkelden Jos Kessels, Erik Boers en Pieter Mostert in Vrije Ruimte de denkoefening ‘Het juiste register’ (2008). Deze praktijkwijzer is ook bekend als kraal 8 en 9 in het kralenspel.
Wat gebeurt er als je nog meer smaken toevoegt aan een ‘te groot’ en een ‘te klein’? Voor dat idee vond ik inspiratie in een boek van Raymond Queneau (1947) die één verhaal op 99 verschillende manieren weet te vertellen.
Tijdens de socratische landdag konden deelnemers aan de workshop ‘Spelen met taal’ ervaren hoe deze variatie van ‘Het juiste register’ in zijn werk gaat. De groep ging aan de slag met een voorbeeld van één van de deelnemers. Deze persoon verwoordde een eerste versie van de boodschap die hij in de toekomst wil gaan uitspreken jegens iemand (en daar schuurde iets), maar hij wist nog niet precies hoe. Voordat de deelnemers hun creativiteit los lieten op deze boodschap, bevroegen zij dit voorbeeld – op socratische wijze. Daarna zetten de deelnemers deze boodschap om in een grap, een weerbericht, een nachtmerrie, een provocatie of krantenkop.
Wat doet een andere vorm met de inhoud van de boodschap? De voorbeeldgever gaf aan dat het scala aan mogelijkheden is opgerekt en dat hij nu beter weet wat hij eigenlijk wilde zeggen. Of, hóe hij het wil zeggen? In de nabespreking kwamen we onder andere op de vraag wat eigenlijk de scheidslijn is tussen wat je zegt en hoe je het zegt? Het ontbrak aan tijd om verder te verkennen welke twee uitersten in dit voorbeeld precies speelden. Daar zat nog genoeg filosofisch vraag-voer in voor een volgende!
Chantal Richter
Terugblik workshop Socratische Spiergroepen
Bij de workshop Socratische Spiergroepen hebben we getraind door een socratisch rondje te lopen. In dit rondje volgen de verschillende socratische bewegingen elkaar snel op waardoor de focus op de vorm van de beweging en niet op de inhoud komt te liggen. De verschillende stappen zijn: vraag – opvatting – argument (minor) – argument (major) – concretisering – kritiek. Deze oefening helpt begeleiders om de verschillende bewegingen in een socratisch gesprek in de vingers te krijgen.
Sam de Vlieger
Terugblik workshop Socratisch gesprek
In het socratisch gesprek op de Socratische landdag stond de vraag: “Wanneer moet je respect betonen?” centraal. Uit de zeven voorbeelden werd de ervaring van Paul gekozen. Het draaide daarin om het moment van afscheid nemen van zijn schoonvader.
In het socratisch gesprek passeerden vervolgens verschillende deelvragen de revue. Zoals:
- moet je waarachtig zijn om respect te betonen?
- kun je respect betonen op bevel?
- moet je om respect te betonen respect hebben?
Zoals te verwachten, hebben we geen definitief antwoord op de uitgangsvraag gevonden. Toch keek Paul als voorbeeldgever tevreden terug. Ondanks de emotionele geladenheid van het onderwerp werd er ook veelvuldig gelachen. Kortom, een mooi gesprek.
Peter Schmitz
